بورس تحصیلی در غزه، راهی برای امید و بقا

امروزه در غزه، بورس‌های تحصیلی معنای کاملاً جدیدی پیدا کرده‌اند. دیگر این فرصت‌ها صرفاً گامی برای توسعه فردی یا تجربه تحصیلی در کشوری دیگر نیستند؛ برای نسل جدیدی از دانشجویان غزه، بورس‌های دانشگاه‌های خارجی به خط نجات و یکی از معدود راه‌های قانونی برای خروج از منطقه محاصره‌شده تبدیل شده‌اند.

به گزارش ایسنا، به نقل از New Arab، دانشجویان غزه دیگر درباره انتخاب دانشگاه یا بهترین برنامه تحصیلی صحبت نمی‌کنند؛ دغدغه اصلی آن‌ها وجودی است: «آیا حتی قادر خواهم بود غزه را ترک کنم؟» در محیطی که با جنگ، بحران و بی‌ثباتی تعریف می‌شود، تحصیلات دانشگاهی معنای تازه‌ای یافته است؛ دیگر فقط حق انسانی یا ابزار ساختن آینده نیست، بلکه یک استراتژی بقاست.

بیش از دو میلیون فلسطینی در غزه همچنان تحت شرایط استثنایی زندگی می‌کنند؛ محاصره اسرائیل، جنگ‌های مکرر و فروپاشی اقتصادی، زیرساخت‌های آموزشی را نابود کرده‌اند. آخرین جنگ پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳، بسیاری از دانشگاه‌ها، آزمایشگاه‌ها، کتابخانه‌ها و مراکز زبان را ویران و دسترسی به اینترنت و برق را محدود کرد. مراکز آمادگی IELTS و TOEFL، که شرط ورود به بسیاری از دانشگاه‌های خارجی هستند، نابود یا تعطیل شده‌اند و این امر برای بسیاری از دانشجویان دستیابی به پذیرش خارجی را تقریباً غیرممکن کرده است.

با وجود این شرایط دشوار، دانشجویان فلسطینی امید خود را از دست نداده‌اند. علاقه به بورس‌های خارجی نه تنها کاهش نیافته، بلکه در دو سال اخیر افزایش یافته است. صدها دانشجوی غزه از زمان آتش‌بس در ۱۰ اکتبر ۲۰۲۵ برای بورس‌ها درخواست داده‌اند که تاکنون ۲۰۰ نفر موفق شده‌اند. این تلاش‌ها نه ناشی از تمایل به مهاجرت، بلکه جستجوی امنیت و ثبات روانی است.

یاسر، فارغ‌التحصیل ۲۶ ساله علوم کامپیوتر، می‌گوید: «من برای بورس اقدام نکردم فقط به خاطر علاقه به علوم کامپیوتر، بلکه چون زندگی‌ام در غزه متوقف شده بود؛ کار، ازدواج، آینده… این بورس به من امکان کنترل دوباره زندگی‌ام را داد.» برای بسیاری دیگر، بورس‌ها بیش از یک فرصت تحصیلی هستند؛ آن‌ها دریچه‌ای برای بازپس‌گیری اختیار زندگی و امید به آینده‌اند.

جنگ اخیر اسرائیل در غزه رابطه دانشجویان با بورس‌های خارجی را تغییر داد. بورس‌های خارجی دیگر گزینه‌ای بلندمدت یا لوکس نیستند؛ بلکه ضرورتی برای بقا و نجات از شرایط اضطراری‌اند. دانشجویان مجبورند با محدودیت‌های مرزی، پیچیدگی‌های امنیتی و فرآیندهای طولانی عبور از مرز مبارزه کنند. هر تأخیر یا بسته شدن مرز به معنای تهدید برای از دست دادن بورس است و بسیاری ماه‌ها در حالت انتظار و بلاتکلیفی زندگی می‌کنند.

دانشگاه‌های بین‌المللی در انگلیس، آلمان، ایتالیا، ترکیه و کشورهای اسکاندیناوی با درک شرایط استثنایی دانشجویان غزه، اقدام به تسهیل پذیرش کرده‌اند؛ برخی بورس‌های ویژه ارائه می‌دهند، برخی الزامات زبان را کاهش داده و حتی بدون TOEFL و IELTS پذیرش می‌کنند.

با این حال، دریافت بورس همیشه به معنای خروج از غزه نیست. مرزهای بسته، مسیرهای محدود و طولانی شدن فرآیندها باعث شده است که برخی دانشجویان برای تضمین خروج خود مجبور به پرداخت هزینه یا خرید پذیرش شوند؛ اقدامی که نه به خاطر تحصیل، بلکه برای بقاست.

دانشجویان دانشگاهی غزه چیزی بیش از آموزش می‌خواهند: آن‌ها می‌خواهند حق انتخاب تحصیل و سفر داشته باشند، بدون اینکه این انتخاب‌ها به مسئله بقا و زندگی و مرگ تبدیل شود. تا زمانی که حقوق اولیه انسانی آن‌ها، از جمله آزادی حرکت و زندگی با کرامت، تأمین نشود، بورس‌های دانشگاهی برای دانشجویان غزه بیش از یک فرصت تحصیلی خواهند بود؛ آن‌ها نمادی از امید، بقا و تلاش برای بازپس‌گیری کنترل زندگی هستند.